Genital Siğil Nedir? Neden Oluşur?

Genital siğil, genital bölge ve çevresinde ortaya çıkabilen, çoğunlukla insan papilloma virüsünün (HPV) bazı türlerinden kaynaklanan cilt lezyonlarıdır. Cinsel olarak aktif kişilerde oldukça sık görülebilen genital siğiller, kadınlarda ve erkeklerde ortaya çıkabilir. Tek bir siğil şeklinde görülebileceği gibi zaman içerisinde birden fazla lezyonun bir araya gelmesiyle daha geniş bir görünüm de oluşturabilir.

Genital siğiller çoğunlukla cilt renginde, pembe, beyazımsı veya hafif koyu renkli küçük kabarıklıklar şeklindedir. Bazıları düz ve küçük olabilirken bazıları daha belirgin, pürüzlü veya karnabahar benzeri bir görünüme sahip olabilir.

Genital bölgede görülen her kabarıklığın genital siğil anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Kıl kökü iltihabı, cilt tahrişi, iyi huylu deri oluşumları veya başka dermatolojik sorunlar da benzer görünümlere neden olabilir. Bu nedenle genital bölgede yeni ortaya çıkan ve nedeni bilinmeyen bir lezyonun değerlendirilmesi için sağlık profesyoneline başvurmak önemlidir.

Genital siğillerin en yaygın nedeni HPV’nin siğil oluşumuyla ilişkili belirli türleridir. HPV’nin çok sayıda farklı tipi bulunur ve bu tiplerin tamamı genital siğile neden olmaz. Bazı HPV türleri genital siğillerle daha yakından ilişkilidirken bazı türler rahim ağzı, anüs, penis, vulva, vajina veya ağız ve boğaz bölgesindeki hücresel değişikliklerle ilişkili olabilir.

Genital siğil neden oluşur?

Genital siğillerin temel nedeni, insan papilloma virüsünün bazı tipleriyle oluşan enfeksiyondur. HPV, cilt ve mukozalarla temas yoluyla bulaşabilen oldukça yaygın bir virüs grubudur.

Virüs genital bölgedeki cilt veya mukozayla temas ettiğinde vücuda yerleşebilir. Her HPV enfeksiyonu genital siğile dönüşmez. Bazı kişilerde enfeksiyon herhangi bir belirti oluşturmadan bağışıklık sistemi tarafından kontrol altına alınabilir. Bazı kişilerde ise virüsün belirli türleri cilt hücrelerinde değişikliklere yol açarak siğil oluşumuna neden olabilir.

Genital siğilin ortaya çıkması için mutlaka belirgin bir cinsel ilişki yaşanması gerektiği düşünülmemelidir. Genital bölgedeki doğrudan cilt teması da bulaş açısından önem taşıyabilir.

Bu nedenle genital siğil görülmesi, kişinin enfeksiyonu ne zaman aldığını kesin olarak göstermez. HPV enfeksiyonu uzun süre herhangi bir belirti vermeden kalabileceğinden, siğilin ne zaman ortaya çıktığı ile enfeksiyonun ne zaman edinildiği arasında doğrudan bir bağlantı kurmak çoğu zaman mümkün değildir.

Genital siğil hangi HPV türlerinden kaynaklanır?

HPV’nin çok sayıda farklı türü bulunmaktadır. Bu türlerin her biri aynı hastalıklara neden olmaz.

Genital siğiller çoğunlukla HPV’nin düşük riskli olarak sınıflandırılan belirli tipleriyle ilişkilidir. Özellikle HPV 6 ve HPV 11, genital siğillerin önemli bir bölümünden sorumlu olan tipler arasında yer alır.

“Düşük riskli” ifadesi, bu HPV tiplerinin kansere neden olma ihtimalinin bazı diğer HPV türlerine kıyasla daha düşük olduğunu ifade eder. Bu durum, söz konusu enfeksiyonların tamamen önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Öte yandan yüksek riskli HPV tipleri genellikle genital siğillerden ziyade rahim ağzı ve bazı diğer bölgelerde kanser öncesi hücresel değişiklikler ve kanserlerle ilişkilidir.

Dolayısıyla genital siğil görülmesi ile yüksek riskli HPV enfeksiyonu aynı şey değildir. Ancak bir kişide birden fazla HPV tipi aynı anda bulunabileceği için gerekli durumlarda doktor değerlendirmesi önemlidir.

Genital siğil nasıl görünür?

Genital siğillerin görünümü kişiden kişiye değişebilir. Bazı lezyonlar çok küçük olduğu için kişi tarafından fark edilmeyebilir. Bazıları ise birkaç milimetre büyüklüğünde belirgin kabarıklıklar şeklinde görülebilir.

Genital siğiller şu özelliklerden bazılarını gösterebilir:

• Cilt renginde veya pembemsi olabilir.
• Tek bir kabarıklık şeklinde ortaya çıkabilir.
• Birden fazla küçük lezyon aynı bölgede bulunabilir.
• Yüzeyi düz veya pürüzlü olabilir.
• Bazı lezyonlar karnabahar benzeri bir görünüm oluşturabilir.
• Zaman içerisinde büyüyebilir veya sayıları artabilir.
• Bazı kişilerde hiçbir ağrı veya belirtiye neden olmayabilir.

Bununla birlikte yalnızca görünüşe bakarak kesin tanı koymak her zaman mümkün değildir. Genital bölgede bulunan her kabarıklık HPV kaynaklı değildir.

Genital siğil nerelerde çıkar?

Genital siğiller hem kadınlarda hem erkeklerde genital bölgenin farklı noktalarında ortaya çıkabilir.

Kadınlarda vulva, vajina girişinin çevresi, vajina içi, rahim ağzı çevresi ve anüsün çevresinde görülebilir. Erkeklerde ise penis, penis başı, sünnet derisi, penis kökü, testis çevresi ve anüs çevresinde ortaya çıkabilir.

Anal bölgede bulunan siğiller her zaman anal ilişki sonucunda oluşmuş olmak zorunda değildir. Genital bölgedeki enfekte cilt alanlarından yakın temas yoluyla da virüsün çevre bölgelere taşınması mümkün olabilir.

Ağız veya boğaz bölgesindeki HPV enfeksiyonları da farklı belirtilere neden olabilir ancak genital siğiller ile ağız ve boğaz bölgesindeki tüm HPV enfeksiyonlarını aynı şekilde değerlendirmek doğru değildir.

Genital siğil bulaşıcı mıdır?

Evet. HPV kaynaklı genital siğiller bulaşıcı olabilir.

Virüs, enfekte cilt veya mukozayla doğrudan temas sonucunda başka bir kişiye geçebilir. Bu nedenle genital siğili bulunan kişinin cinsel partnerine HPV bulaştırma ihtimali vardır.

Bulaş yalnızca penetrasyonla gerçekleşmez. Genital bölgelerin birbirine temas ettiği cinsel aktiviteler sırasında da HPV geçişi mümkün olabilir.

Prezervatif kullanımı HPV bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olabilir ancak genital bölgenin tamamını kaplamadığı için tam koruma sağlamaz.

Aktif genital siğillerin bulunduğu dönemde sağlık profesyonelinin önerilerine uymak ve partnerle açık iletişim kurmak önemlidir.

Genital siğil nasıl bulaşır?

Genital siğillerin temel nedeni olan HPV, enfekte cilt veya mukozayla temas yoluyla bulaşabilir.

Bulaşma şu durumlarda gerçekleşebilir:

• Vajinal cinsel temas
• Anal cinsel temas
• Oral-genital temas
• Genital bölgelerin doğrudan cilt teması
• Enfekte bölgeyle yakın cilt teması

HPV’nin bulaşması için mutlaka görünür bir siğilin bulunması gerekmez. Kişide herhangi bir belirti olmadan da HPV bulunabilir ve bulaş gerçekleşebilir.

Bu nedenle bir kişinin HPV taşıması, mutlaka görünür genital siğilleri olduğu anlamına gelmez.

Genital siğil hemen ortaya çıkar mı?

Hayır. HPV ile karşılaşıldıktan sonra genital siğillerin hemen ortaya çıkması beklenmez.

Virüs vücuda girdikten sonra belirli bir süre herhangi bir belirti görülmeyebilir. Siğiller haftalar, aylar veya daha uzun bir süre sonra fark edilebilir. Bazı kişilerde ise HPV enfeksiyonu hiçbir zaman görünür siğil oluşturmayabilir.

Bu nedenle genital siğilin ortaya çıkış zamanına bakarak enfeksiyonun ne zaman bulaştığını kesin olarak belirlemek mümkün değildir.

Örneğin uzun süreli bir ilişkide yıllar sonra genital siğil görülmesi, enfeksiyonun mutlaka yakın zamanda edinildiği anlamına gelmez.

Genital siğil kendiliğinden geçer mi?

Bazı genital siğiller zaman içerisinde kendiliğinden kaybolabilir. Bunun nedeni bağışıklık sisteminin HPV enfeksiyonunu kontrol altına alabilmesidir.

Ancak her genital siğilin tedavi olmadan kaybolacağı garanti edilemez. Bazı lezyonlar uzun süre kalabilir, büyüyebilir veya sayıca artabilir.

Bu nedenle genital siğil olduğu düşünülen oluşumların yalnızca kendiliğinden geçmesi beklenerek takip edilmesi yerine, özellikle ilk kez ortaya çıktığında bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi uygun olur.

Genital siğil ağrı yapar mı?

Genital siğiller çoğu zaman belirgin ağrıya neden olmaz. Bazı kişiler lezyonları yalnızca görsel olarak fark eder.

Bununla birlikte siğillerin bulunduğu bölgeye, büyüklüğüne ve sayısına bağlı olarak kaşıntı, tahriş, hassasiyet veya rahatsızlık hissi ortaya çıkabilir.

Sürtünmeye maruz kalan bölgelerde bulunan siğiller zaman zaman kanayabilir veya tahriş olabilir.

Şiddetli ağrı, ülserleşme, sürekli kanama veya hızlı değişim gösteren bir genital lezyon bulunması durumunda ise bunun yalnızca genital siğil olduğu varsayılmamalı ve tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Genital siğil kansere dönüşür mü?

Genital siğillerin büyük bölümü, kanserle güçlü şekilde ilişkilendirilen yüksek riskli HPV tiplerinden ziyade düşük riskli HPV tipleriyle ilişkilidir.

Bu nedenle genital siğil ile kanseri doğrudan aynı durum olarak değerlendirmek doğru değildir.

Ancak HPV’nin farklı tipleri aynı kişide bulunabilir. Ayrıca genital bölgede ortaya çıkan her lezyonun gerçekten siğil olduğu kesin değildir.

Bu nedenle özellikle olağandışı görünümlü, sert, ülserleşen, kanayan veya tedaviye rağmen düzelmeyen lezyonların doktor tarafından değerlendirilmesi önem taşır.

Kadınlarda rahim ağzı kanseri açısından uygun yaş ve risk grubuna göre taramaların sürdürülmesi de ayrıca önemlidir.

Genital siğil ile HPV aynı şey midir?

Hayır. HPV enfeksiyonu ile genital siğil aynı kavramlar değildir.

HPV, çok sayıda farklı virüs tipini kapsayan geniş bir virüs grubunun adıdır. Genital siğil ise bu virüs grubundaki belirli tiplerin neden olabildiği klinik bulgulardan biridir.

Bir kişinin HPV enfeksiyonu olması, mutlaka genital siğil geliştireceği anlamına gelmez. Benzer şekilde genital bölgede görülen bir lezyonun da otomatik olarak HPV kaynaklı olduğu söylenemez.

Bu ayrım özellikle önemlidir çünkü HPV enfeksiyonlarının önemli bir bölümü herhangi bir belirti vermeden seyredebilir.

Genital siğil kadınlarda neden oluşur?

Kadınlarda genital siğiller genellikle HPV’nin belirli tiplerinin genital cilt veya mukozalara yerleşmesi sonucunda oluşur.

Vulva, vajina girişinin çevresi, vajina, rahim ağzı çevresi ve anüs çevresinde lezyonlar görülebilir.

Kadınlarda genital siğil görülmesi, kişinin hijyeninin kötü olduğu anlamına gelmez. HPV oldukça yaygın bir virüs olduğundan genital siğil gelişimi temizlik eksikliğiyle açıklanamaz.

Ayrıca genital siğil görülmesi kişinin cinsel partner sayısı hakkında tek başına bilgi vermez. HPV enfeksiyonu tek bir partnerle yaşanan cinsel temas sonrasında da edinilebilir.

Genital siğil erkeklerde neden oluşur?

Erkeklerde de genital siğiller HPV enfeksiyonunun sonucunda ortaya çıkabilir.

Lezyonlar penis üzerinde, penis başında, sünnet derisinde, penis kökünde, testis çevresinde veya anüs çevresinde görülebilir.

Bazı erkeklerde siğiller çok küçük olduğu için uzun süre fark edilmeyebilir. Özellikle genital bölgede yeni ortaya çıkan ve daha önce bulunmayan kabarıklıkların değerlendirilmesi önemlidir.

Erkeklerde HPV enfeksiyonu yalnızca genital siğiller açısından değil, HPV ile ilişkili diğer sağlık sorunları açısından da önem taşır.

Genital siğil nasıl teşhis edilir?

Genital siğiller çoğunlukla doktorun fiziksel muayenesi sırasında değerlendirilir. Lezyonların görünümü, bulunduğu bölge ve özellikleri tanı açısından yol gösterici olabilir.

Ancak bazı lezyonlar genital siğillere benzeyebilir. Bu nedenle kendi kendine internet üzerinden fotoğraf karşılaştırarak kesin tanı koymak doğru değildir.

Şüpheli, olağandışı görünümlü veya tedaviye yanıt vermeyen lezyonlarda doktor gerekli görürse ek inceleme veya biyopsi gibi yöntemlere başvurabilir.

Özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde, gebelikte veya lezyonun görünümü tipik değilse profesyonel değerlendirme daha da önem kazanabilir.

Genital siğil nasıl tedavi edilir?

Genital siğiller için kullanılabilecek farklı tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Tedavi seçimi siğillerin sayısına, büyüklüğüne, bulunduğu bölgeye ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir.

Doktor tarafından uygun görülebilecek yöntemler arasında bazı reçeteli topikal tedaviler, dondurma yöntemi olan kriyoterapi, elektrokoter, cerrahi olarak çıkarma veya başka lokal uygulamalar bulunabilir.

Tedavinin amacı görünen siğilleri ortadan kaldırmaktır. Ancak siğillerin tedavi edilmesi, vücuttaki HPV enfeksiyonunun kesin olarak ortadan kalktığı anlamına gelmeyebilir.

Bu nedenle tedaviden sonra bir süre yeni siğiller ortaya çıkabilir.

Genital siğil tedavisi HPV’yi tamamen yok eder mi?

Genital siğilin tedavi edilmesi ile HPV enfeksiyonunun tamamen ortadan kaldırılması aynı şey değildir.

Tedavi yöntemleri çoğunlukla görünen lezyonların giderilmesine yöneliktir. Bağışıklık sistemi ise zaman içerisinde HPV enfeksiyonunun kontrol altına alınmasında önemli rol oynar.

Bu nedenle tedavi sonrasında siğillerin tekrar ortaya çıkması mümkün olabilir.

Tekrarlama olması her zaman tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. HPV enfeksiyonunun seyri kişiden kişiye değişebilir.

Genital siğil tekrarlar mı?

Evet. Genital siğiller tedavi edildikten sonra tekrar ortaya çıkabilir.

Bunun çeşitli nedenleri olabilir. Görünür siğiller ortadan kaldırılmış olsa bile HPV enfeksiyonu bir süre vücutta bulunmaya devam edebilir. Bu nedenle özellikle tedavinin ardından yeni lezyonların gelişmesi mümkündür.

Tekrarlayan siğillerin sayısı veya sıklığı kişiden kişiye değişebilir.

Yeni bir lezyon fark edildiğinde daha önce genital siğil tanısı konmuş olsa bile bunun otomatik olarak aynı sorun olduğu düşünülmemeli ve gerektiğinde doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Genital siğillerden korunmak mümkün mü?

Genital siğillere karşı korunmada birden fazla yöntem değerlendirilebilir.

HPV aşısı, genital siğillerle ilişkili HPV tipleri dahil olmak üzere belirli HPV türlerine karşı koruma sağlamayı amaçlayan önemli bir korunma yöntemidir.

Prezervatif kullanımı da enfekte ciltle temasın bir bölümünü azaltarak HPV bulaşma riskini düşürmeye yardımcı olabilir. Ancak genital bölgenin tamamını kapatmadığı için tam koruma sağlamaz.

Cinsel partner sayısının azaltılması ve yeni partnerlerle cinsel temas konusunda daha güvenli davranışların benimsenmesi de HPV’ye maruz kalma ihtimalini azaltmaya yardımcı olabilir.

Bununla birlikte HPV’nin oldukça yaygın olması nedeniyle hiçbir tek yöntemin tüm enfeksiyonları tamamen önleyeceği düşünülmemelidir.

HPV aşısı genital siğilleri önler mi?

Evet. HPV aşıları, içerdikleri tiplere bağlı olarak genital siğillerin önemli bir bölümünden sorumlu HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.

Aşının en önemli özelliklerinden biri, kişinin virüsle karşılaşmadan önce uygulanması durumunda daha güçlü koruyucu etki sağlamasının beklenmesidir. Bununla birlikte aşılanma yaşı, doz sayısı ve uygulanacak aşının özellikleri kişiye göre değişebileceğinden sağlık profesyonelinden bilgi alınmalıdır.

HPV aşısı mevcut bir genital siğili tedavi etmek amacıyla kullanılmaz. Aşının temel amacı yeni HPV enfeksiyonlarına karşı korunmaya yardımcı olmaktır.

Genital siğil varsa cinsel ilişkiye girilir mi?

Genital siğil bulunan kişilerde cinsel temas konusunda doktor önerileri dikkate alınmalıdır.

Aktif siğiller varken enfekte bölgeyle doğrudan temas HPV’nin başka bir kişiye aktarılmasına yol açabilir. Prezervatif kullanılması riski azaltabilir ancak tüm genital bölgeyi kapatmadığından bulaşmayı tamamen engellemez.

Bu nedenle aktif lezyonlar mevcutken cinsel temas konusunda sağlık profesyoneliyle görüşmek ve partneri durum hakkında bilgilendirmek uygun olabilir.

Genital siğil partnerden bulaşır mı?

Genital siğillerin nedeni olan HPV cinsel partnerler arasında bulaşabilir.

Ancak HPV enfeksiyonunun ne zaman edinildiğini kesin olarak belirlemek çoğu zaman mümkün değildir. Enfeksiyon uzun süre belirti vermeden kalabileceği için yıllar sonra ortaya çıkan bir genital siğilin yakın zamanda gerçekleşmiş bir bulaşmayı gösterdiği söylenemez.

Bu nedenle genital siğil tanısı tek başına partnerin yakın zamanda enfeksiyon kaptığını veya enfeksiyonun belirli bir kişiden geldiğini kanıtlamaz.

Genital siğil partnerin aldattığı anlamına gelir mi?

Hayır. Genital siğilin ortaya çıkması tek başına partnerin sadakatsiz olduğunu göstermez.

HPV enfeksiyonları uzun süre sessiz kalabilir ve kişi virüsü ne zaman aldığını çoğu zaman bilemeyebilir. Siğillerin aylar veya daha uzun süre sonra fark edilmesi mümkündür.

Bu nedenle genital siğil tanısından yola çıkarak enfeksiyonun zamanını veya bulaş kaynağını kesin olarak belirlemek mümkün değildir.

Genital siğil hijyen eksikliğinden mi olur?

Hayır. Genital siğillerin temel nedeni HPV enfeksiyonudur.

Genital siğil görülmesi kişinin yeterince temiz olmadığı veya kişisel hijyenine dikkat etmediği anlamına gelmez.

HPV cilt ve mukozaların temasıyla bulaşabildiğinden, genital siğil gelişimi yalnızca hijyen alışkanlıkları üzerinden açıklanamaz.

Genital siğil ile uçuk aynı şey midir?

Hayır. Genital siğil ve genital herpes aynı enfeksiyon değildir.

Genital siğiller çoğunlukla HPV’nin belirli tipleriyle ilişkilidir. Genital herpes ise herpes simpleks virüslerinden kaynaklanır.

Bu iki enfeksiyonun görünümü, bulaşma özellikleri ve tedavi yaklaşımları farklıdır. Genital bölgede görülen bir oluşumun siğil mi, uçuk mu veya başka bir cilt problemi mi olduğunu yalnızca görünüşüne bakarak kesin olarak belirlemek mümkün olmayabilir.

Bu nedenle tanı için sağlık profesyonelinin değerlendirmesi önemlidir.

Genital bölgede her siğil HPV midir?

Hayır. Genital bölgede görülen her kabarıklık veya siğil benzeri oluşum HPV kaynaklı değildir.

Cilt etiketleri, bazı iyi huylu cilt oluşumları, kıl kökü problemleri, tahriş veya başka dermatolojik durumlar benzer görünümlere neden olabilir.

Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan bir genital lezyonun kendi kendine HPV olarak kabul edilmesi doğru değildir.

Genital siğil varsa hangi doktora gidilir?

Genital siğilin değerlendirilmesi için kadınlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, erkeklerde üroloji veya dermatoloji uzmanı uygun seçenekler olabilir. Dermatoloji uzmanları da genital bölgedeki cilt lezyonlarının değerlendirilmesinde önemli bir role sahiptir.

Lezyonun bulunduğu bölgeye ve kişinin durumuna göre farklı uzmanlık alanlarından destek alınabilir.

Özellikle hızlı büyüyen, kanayan, ülserleşen, ağrı yapan veya görünümü tipik olmayan lezyonların gecikmeden değerlendirilmesi önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Genital siğil, çoğunlukla HPV’nin belirli tiplerinin neden olduğu ve genital bölgede ortaya çıkabilen bulaşıcı cilt lezyonlarından biridir. Kadınlarda ve erkeklerde görülebilen bu oluşumlar tek bir küçük kabarıklık şeklinde olabileceği gibi zaman içerisinde birden fazla lezyonun birleşmesiyle daha belirgin hale gelebilir.

Genital siğillerin oluşması kişinin hijyen eksikliği yaşadığı anlamına gelmez. HPV oldukça yaygın bir virüs olduğundan, enfeksiyon tek bir partnerle yaşanan cinsel temas sonrasında da edinilebilir. Ayrıca HPV uzun süre belirti vermeden kalabileceğinden, genital siğilin ne zaman ortaya çıktığına bakarak enfeksiyonun ne zaman veya kimden bulaştığını kesin olarak belirlemek mümkün değildir.

Genital siğiller çoğunlukla HPV’nin kansere neden olma riski düşük olan belirli tipleriyle ilişkilidir. Bununla birlikte genital bölgede ortaya çıkan her lezyonun HPV kaynaklı olduğu varsayılmamalıdır. Yeni, büyüyen, kanayan, ülserleşen, ağrılı veya görünümü alışılmadık olan lezyonların doktor tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Tedavi açısından farklı seçenekler bulunur ve uygulanacak yöntem siğillerin sayısına, büyüklüğüne, bulunduğu bölgeye ve kişinin sağlık durumuna göre değişebilir. Görünen siğillerin tedavi edilmesi, HPV’nin vücuttan kesin olarak tamamen temizlendiği anlamına gelmez. Bu nedenle tedaviden sonra yeni lezyonların ortaya çıkması mümkün olabilir.

Genital siğillerden korunmada HPV aşısı önemli bir seçenektir. Prezervatif ve diğer uygun bariyer yöntemleri de enfekte ciltle doğrudan teması azaltarak HPV bulaşma riskini düşürmeye yardımcı olabilir. Ancak genital bölgenin tamamını kapatmadıkları için tam koruma sağlamazlar.

Kısacası, genital siğiller çoğunlukla HPV’nin belirli tiplerinin neden olduğu, cilt ve mukozal temasla bulaşabilen oluşumlardır. Genital bölgede yeni bir siğil veya açıklanamayan kabarıklık fark edildiğinde kendi kendine tanı koymak yerine sağlık profesyoneline başvurmak en doğru yaklaşımdır. HPV aşısı, uygun bariyer yöntemleri ve gerekli sağlık kontrolleri ise korunma yaklaşımının önemli parçalarıdır.